Жолоочийн Хариуцлагын даатгал
Posted: Fri May 18, 2012 12:17 pm
Жилээс жилд өсөн нэмэгдэж байгаа нийгмийн хэрэгцээ шаардлагыг зохицуулах үүднээс Монгол Улсын Засгийн газраас Автотээврийн хэрэгслийн жолоочийн хариуцлагын даатгалын тухай хуулийн төсөл болон холбогдох бусад хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийг бэлтгэж, Монгол Улсын Их Хуралд өргөн барьж, хэлэлцүүлсэн. Улсын Их Хурлын 2011 оны 10 дугаар сарын 6-ны өдрийн Чуулганы хуралдаанаар Жолоочийн даатгалын тухай хууль нэртэйгээр эцэслэн баталсан Жолоочийн даатгалын тухай хууль батлагдсанаар сайн дурын даатгалын төрөлд хамаарч байсан жолоочийн хариуцлагын даатгал нь албан журмын даатгалын төрөлрүү шилжинэ.
Олон улсын туршлагаас үзэхэд жолоочийн даатгал нь тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч хариуцлагаа даатгуулах, эсхүл жолооч өөрийн хариуцлагаа даатгуулах гэсэн төрөлтэй байдаг. Манай улсын хувьд тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчийн болон жолоочийн хариуцлагыг даатгах холимог тогтолцоог хэрэгжүүлэхээр хуульд тусгалаа. Өөрөөр хэлбэл тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч бүр жолоочийн даатгалд даатгуулах мөн түүнчлэн мэргэшсэн болон С, Д ангиллын тээврийн хэрэгслээр замын хөдөлгөөнд оролцох жолооч нь тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөс үл хамааран өөрийн хариуцлагаа албан журмаар даатгуулах үүрэгтэй байхаар зохицуулсан. Даатгуулагч нь даатгагчаа сайн дураараа чөлөөтэй сонгох эрхтэй.
Жолоочийн даатгал нь сайн дурын даатгалд хамрагддаг байхад даатгалын гэрээний нөхцөл, хураамжийн хэмжээг даатгагч, даатгуулагч харилцан тохиролцдог байсныг шинэ хуулиар нарийн зохицуулсан.
Жолоочийн даатгалд даатгуулах суурь хураамжийн хэмжээг тээврийн хэрэгсэлийн ангилал тус бүрээр ялгаатайгаар тогтоосон. Үүнд:
1) А ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 12500 төгрөг;
2) В ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 33000 төгрөг;
3) С ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 42500 төгрөг;
4) Д ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 53000 төгрөг;
5) Механизм ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 12500 төгрөг;
6) Мэргэшсэн жолооч болон С, Д ангиллын тээврийн хэрэгслээр замын хөдөлгөөнд оролцох жолоочийн хувьд 33000 төгрөг байна.
Даатгалын хураамжийн хэмжээг тогтоохдоо даатгалын суурь хураамжийн хэмжээг:
1) тээврийн хэрэгслийг ашиглах газар нутгийн байршил;
2) өмнөх гэрээний хугацаанд даатгуулагчийн буруугаас үүссэн даатгалын тохиолдлын тоо, олгосон нөхөн төлбөрийн хэмжээ;
3) даатгуулагчийн нас, автотээврийн хэрэгсэл жолоодох туршлага;
4) даатгалын гэрээний хугацаа;
5) даатгалын хураамжийн хэмжээг журамд зааснаас доогуур тогтоосон, эсхүл нөхөн төлбөрийг нэмэгдүүлэхэд нөлөөлөхүйц худал мэдүүлэг санаатай өгсөн эсэх;
6) тээврийн хэрэгслийг ашиглах жолоочийн тоо;
7) тээврийн хэрэгслийн даац, зорчигчийн суудлын тоо, хөдөлгүүрийн хүчин чадал;
8) тээврийн хэрэгслийн зориулалт;
9) чиргүүлтэй эсэхээс хамаарч Санхүүгийн зохицуулах хорооноос баталсан итгэлцүүр хэрэглэх журмаар нэмэгдүүлэх буюу хорогдуулахаар хуульд тусгаcан.
Жолооч нь замын хөдөлгөөнд оролцох үедээ бусдын амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд учруулж болзошгүй хохирлыг нөхөн төлөх зорилгоор Жолоочийн даатгалын тухай хуульд заасан нөхцлийн дагуу даатгагчтай даатгалын гэрээ байгуулна. Даатгалын гэрээ байгуулснаар жолооч даатгалын баталгааг тээврийн хэрэгсэлд байнга байршуулан явна. Даатгалын гэрээ нь 1 жил хүртэл хугацаанд хүчинтэй байх ба даатгалын тохиолдол бүрт 1 удаа хохирогчид олгох нөхөн төлбөрийн хэмжээ А, В, Механизм ангиллын тээврийн хэрэгслийн хувьд 5 сая төгрөг, С, Д ангиллын тээврийн хэрэгслийн хувьд 10 сая төгрөг байхаар тооцон хуульд тусгалаа. Энэ нь даатгалын үнэлгээний доод хэмжээ ба даатгуулагч хариуцлагаа үүнээс өндөр үнэлэхээр даатгагчтай тохиролцож болох бөгөөд энэ тохиолдолд нэмэлт хэсгийг сайн дурын даатгалын журмаар даатгуулах боломжтой юм.
Хохирогчид олгох нөхөн төлбөрийн 80 хүртэл хувийг хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд учирсан хохиролд, 20 хүртэл хувийг эд хөрөнгөд учирсан хохиролд олгохоор хуулиар зохицуулсан. Сэтгэл санааны хохирол, хүрээлэн байгаа орчныг бохирдуулснаас үүссэн хохирол, даатгуулагчийн автотээврийн хэрэгсэл, ачаанд учирсан хохирол, Жолоочийн даатгалын тухай хууль болон даатгалын гэрээнд заасан хэмжээнээс илүү гарсан хохирол даатгалын тохиолдолд үл хамаарна.
Жолоочийн даатгалд хамрагдаагүй, эсхүл гэрээний хугацаа дууссан, түүнчлэн даатгалын тохиолдол гаргасан жолооч зугтаасан болон даатгагч нь дампуурсан зэрэг тохиолдолд жолоочоос бусад этгээдэд учруулсан хохирлыг нөхөн төлөх зорилгоор жолоочийн даатгалын санг байгуулна. Мөн албан журмын даатгалын үйл ажиллагаанд хяналт тавих, мэдээлэл солилцох чиг үүрэг бүхий мэдээллийн нэгдсэн санг үүсгэнэ. Мэдээллийн санд даатгалын гэрээ, даатгалын тохиолдол, хохирогчид олгосон нөхөн төлбөр, даатгагч, даатгуулагч, хохирогчийн болон жолоочийн даатгалтай холбоотой бусад мэдээллийг оруулна. Түүнээс гадна жолоочоос шалтгаалан гарсан зам тээврийн ослын талаарх мэдээллийг даатгагч, даатгуулагч, жолооч, хохирогчдоос хүлээн авч, шуурхай, үнэн зөв тодорхойлох боломжийг даатгагч, даатгуулагч, хохирогчид бүрдүүлэх чиглэлээр туслалцаа үзүүлэх жолоочийн даатгалын сангийн шуурхай албыг ажиллуулна.
Мөн хуульд жолоочийн даатгалын үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөлтэй даатгагчид хамтран Албан журмын даатгагчдын холбоог байгуулж, Холбоо нь жолоочийн даатгалын сан, шуурхай алба, даатгалын мэдээллийн санг удирдах бөгөөд түүнтэй холбоотой харилцааг зохицуулахаар Даатгалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан.
Энэ нь дээрх үйл ажиллагааг эрхлэх эрх бүхий этгээдийн үйл ажиллагааны уялдаа холбоог хангах чиг үүргийг хэрэгжүүлэхээс гадна даатгалын тохиолдлын улмаас хохирсон хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд учирсан хохирлыг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч болон жолооч нь жолоочийн даатгалд хамрагдсан эсэхээс үл хамааран жолоочийн даатгалын сангаас нөхөн төлүүлэх замаар замын хөдөлгөөнд оролцогсдын эрх ашгийг хангахаар тусгасан.
Жолоочийн даатгалын сангийн хөрөнгийн эх үүсвэр нь жолоочийн даатгалын үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа даатгагч бүрээс төвлөрүүлэх хөрөнгө, Жолоочийн даатгалын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн этгээдэд ногдуулсан торгуулийн 50 хувь, даатгалын сангаас хохирогчид олгосон нөхөн төлбөрийг буруутай этгээдээс буцаан нэхэмжилсэн нөхөн төлбөр, автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татварын 10 хувь, даатгалын мэдээллийн санг төлбөртэй ашиглуулсны орлого, зээл, тусламж, хандивын орлого зэргээс бүрдэх бөгөөд түүнд хяналт тавихтай холбоотой заалтыг хуулиар зохицуулсан.
Жолоочийн даатгалын тухай хуулийг 2012 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс дагаж мөрдөх ба даатгалын сангийн хөрөнгийг бүрдүүлэхэд тодорхой хугацаа шаардагдах тул Жолоочийн даатгалын тухай хуулийг дагаж мөрдсөн өдрөөс хойш нэг жилийн дараа буюу 2013 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс жолоочийн даатгалын сангаас нөхөн төлбөрийг олгохоор хуульд тусгасан.
Тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч жолоочийн хариуцлагын даатгалд даатгуулаагүй тохиолдолд тээврийн хэрэгслийг замын хөдөлгөөнд оролцох, тээврийн хэрэгслийг техникийн хяналтын үзлэгт оруулах, улсын бүртгэлд бүртгүүлэхийг хориглоно. Зөрчсөн этгээдийг нэг сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгож, жолоочийн даатгалд даатгуулах хүртэл тээврийн хэрэгслийг тусгай хашаанд байлгаж, зардлыг буруутай этгээдээр төлүүлнэ. Үүнийг 2012 оны 10 дугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.
Жолоочийн даатгалын тухай хуулийг баталснаар жолоочийн хариуцлага дээшилж, замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг, зөрчлийн тоо болон иргэд, байгууллагад учирч буй биет болон биет бус хохирлын хэмжээ эрс багасах, жолоочийн үйл ажиллагаанаас шалтгаалж хохирогчийн эрх ашгийг хамгаалах, хохирлыг заавал нөхөн төлүүлэх эрх зүйн орчин бий болж байгаараа ач холбогдолтой юм.
Олон улсын туршлагаас үзэхэд жолоочийн даатгал нь тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч хариуцлагаа даатгуулах, эсхүл жолооч өөрийн хариуцлагаа даатгуулах гэсэн төрөлтэй байдаг. Манай улсын хувьд тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчийн болон жолоочийн хариуцлагыг даатгах холимог тогтолцоог хэрэгжүүлэхээр хуульд тусгалаа. Өөрөөр хэлбэл тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч бүр жолоочийн даатгалд даатгуулах мөн түүнчлэн мэргэшсэн болон С, Д ангиллын тээврийн хэрэгслээр замын хөдөлгөөнд оролцох жолооч нь тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөс үл хамааран өөрийн хариуцлагаа албан журмаар даатгуулах үүрэгтэй байхаар зохицуулсан. Даатгуулагч нь даатгагчаа сайн дураараа чөлөөтэй сонгох эрхтэй.
Жолоочийн даатгал нь сайн дурын даатгалд хамрагддаг байхад даатгалын гэрээний нөхцөл, хураамжийн хэмжээг даатгагч, даатгуулагч харилцан тохиролцдог байсныг шинэ хуулиар нарийн зохицуулсан.
Жолоочийн даатгалд даатгуулах суурь хураамжийн хэмжээг тээврийн хэрэгсэлийн ангилал тус бүрээр ялгаатайгаар тогтоосон. Үүнд:
1) А ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 12500 төгрөг;
2) В ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 33000 төгрөг;
3) С ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 42500 төгрөг;
4) Д ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 53000 төгрөг;
5) Механизм ангиллын тээврийн хэрэгсэлд 12500 төгрөг;
6) Мэргэшсэн жолооч болон С, Д ангиллын тээврийн хэрэгслээр замын хөдөлгөөнд оролцох жолоочийн хувьд 33000 төгрөг байна.
Даатгалын хураамжийн хэмжээг тогтоохдоо даатгалын суурь хураамжийн хэмжээг:
1) тээврийн хэрэгслийг ашиглах газар нутгийн байршил;
2) өмнөх гэрээний хугацаанд даатгуулагчийн буруугаас үүссэн даатгалын тохиолдлын тоо, олгосон нөхөн төлбөрийн хэмжээ;
3) даатгуулагчийн нас, автотээврийн хэрэгсэл жолоодох туршлага;
4) даатгалын гэрээний хугацаа;
5) даатгалын хураамжийн хэмжээг журамд зааснаас доогуур тогтоосон, эсхүл нөхөн төлбөрийг нэмэгдүүлэхэд нөлөөлөхүйц худал мэдүүлэг санаатай өгсөн эсэх;
6) тээврийн хэрэгслийг ашиглах жолоочийн тоо;
7) тээврийн хэрэгслийн даац, зорчигчийн суудлын тоо, хөдөлгүүрийн хүчин чадал;
8) тээврийн хэрэгслийн зориулалт;
9) чиргүүлтэй эсэхээс хамаарч Санхүүгийн зохицуулах хорооноос баталсан итгэлцүүр хэрэглэх журмаар нэмэгдүүлэх буюу хорогдуулахаар хуульд тусгаcан.
Жолооч нь замын хөдөлгөөнд оролцох үедээ бусдын амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд учруулж болзошгүй хохирлыг нөхөн төлөх зорилгоор Жолоочийн даатгалын тухай хуульд заасан нөхцлийн дагуу даатгагчтай даатгалын гэрээ байгуулна. Даатгалын гэрээ байгуулснаар жолооч даатгалын баталгааг тээврийн хэрэгсэлд байнга байршуулан явна. Даатгалын гэрээ нь 1 жил хүртэл хугацаанд хүчинтэй байх ба даатгалын тохиолдол бүрт 1 удаа хохирогчид олгох нөхөн төлбөрийн хэмжээ А, В, Механизм ангиллын тээврийн хэрэгслийн хувьд 5 сая төгрөг, С, Д ангиллын тээврийн хэрэгслийн хувьд 10 сая төгрөг байхаар тооцон хуульд тусгалаа. Энэ нь даатгалын үнэлгээний доод хэмжээ ба даатгуулагч хариуцлагаа үүнээс өндөр үнэлэхээр даатгагчтай тохиролцож болох бөгөөд энэ тохиолдолд нэмэлт хэсгийг сайн дурын даатгалын журмаар даатгуулах боломжтой юм.
Хохирогчид олгох нөхөн төлбөрийн 80 хүртэл хувийг хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд учирсан хохиролд, 20 хүртэл хувийг эд хөрөнгөд учирсан хохиролд олгохоор хуулиар зохицуулсан. Сэтгэл санааны хохирол, хүрээлэн байгаа орчныг бохирдуулснаас үүссэн хохирол, даатгуулагчийн автотээврийн хэрэгсэл, ачаанд учирсан хохирол, Жолоочийн даатгалын тухай хууль болон даатгалын гэрээнд заасан хэмжээнээс илүү гарсан хохирол даатгалын тохиолдолд үл хамаарна.
Жолоочийн даатгалд хамрагдаагүй, эсхүл гэрээний хугацаа дууссан, түүнчлэн даатгалын тохиолдол гаргасан жолооч зугтаасан болон даатгагч нь дампуурсан зэрэг тохиолдолд жолоочоос бусад этгээдэд учруулсан хохирлыг нөхөн төлөх зорилгоор жолоочийн даатгалын санг байгуулна. Мөн албан журмын даатгалын үйл ажиллагаанд хяналт тавих, мэдээлэл солилцох чиг үүрэг бүхий мэдээллийн нэгдсэн санг үүсгэнэ. Мэдээллийн санд даатгалын гэрээ, даатгалын тохиолдол, хохирогчид олгосон нөхөн төлбөр, даатгагч, даатгуулагч, хохирогчийн болон жолоочийн даатгалтай холбоотой бусад мэдээллийг оруулна. Түүнээс гадна жолоочоос шалтгаалан гарсан зам тээврийн ослын талаарх мэдээллийг даатгагч, даатгуулагч, жолооч, хохирогчдоос хүлээн авч, шуурхай, үнэн зөв тодорхойлох боломжийг даатгагч, даатгуулагч, хохирогчид бүрдүүлэх чиглэлээр туслалцаа үзүүлэх жолоочийн даатгалын сангийн шуурхай албыг ажиллуулна.
Мөн хуульд жолоочийн даатгалын үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөлтэй даатгагчид хамтран Албан журмын даатгагчдын холбоог байгуулж, Холбоо нь жолоочийн даатгалын сан, шуурхай алба, даатгалын мэдээллийн санг удирдах бөгөөд түүнтэй холбоотой харилцааг зохицуулахаар Даатгалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан.
Энэ нь дээрх үйл ажиллагааг эрхлэх эрх бүхий этгээдийн үйл ажиллагааны уялдаа холбоог хангах чиг үүргийг хэрэгжүүлэхээс гадна даатгалын тохиолдлын улмаас хохирсон хохирогчийн амь нас, эрүүл мэндэд учирсан хохирлыг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч болон жолооч нь жолоочийн даатгалд хамрагдсан эсэхээс үл хамааран жолоочийн даатгалын сангаас нөхөн төлүүлэх замаар замын хөдөлгөөнд оролцогсдын эрх ашгийг хангахаар тусгасан.
Жолоочийн даатгалын сангийн хөрөнгийн эх үүсвэр нь жолоочийн даатгалын үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа даатгагч бүрээс төвлөрүүлэх хөрөнгө, Жолоочийн даатгалын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн этгээдэд ногдуулсан торгуулийн 50 хувь, даатгалын сангаас хохирогчид олгосон нөхөн төлбөрийг буруутай этгээдээс буцаан нэхэмжилсэн нөхөн төлбөр, автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татварын 10 хувь, даатгалын мэдээллийн санг төлбөртэй ашиглуулсны орлого, зээл, тусламж, хандивын орлого зэргээс бүрдэх бөгөөд түүнд хяналт тавихтай холбоотой заалтыг хуулиар зохицуулсан.
Жолоочийн даатгалын тухай хуулийг 2012 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс дагаж мөрдөх ба даатгалын сангийн хөрөнгийг бүрдүүлэхэд тодорхой хугацаа шаардагдах тул Жолоочийн даатгалын тухай хуулийг дагаж мөрдсөн өдрөөс хойш нэг жилийн дараа буюу 2013 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс жолоочийн даатгалын сангаас нөхөн төлбөрийг олгохоор хуульд тусгасан.
Тээврийн хэрэгслийн өмчлөгч жолоочийн хариуцлагын даатгалд даатгуулаагүй тохиолдолд тээврийн хэрэгслийг замын хөдөлгөөнд оролцох, тээврийн хэрэгслийг техникийн хяналтын үзлэгт оруулах, улсын бүртгэлд бүртгүүлэхийг хориглоно. Зөрчсөн этгээдийг нэг сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгож, жолоочийн даатгалд даатгуулах хүртэл тээврийн хэрэгслийг тусгай хашаанд байлгаж, зардлыг буруутай этгээдээр төлүүлнэ. Үүнийг 2012 оны 10 дугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.
Жолоочийн даатгалын тухай хуулийг баталснаар жолоочийн хариуцлага дээшилж, замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг, зөрчлийн тоо болон иргэд, байгууллагад учирч буй биет болон биет бус хохирлын хэмжээ эрс багасах, жолоочийн үйл ажиллагаанаас шалтгаалж хохирогчийн эрх ашгийг хамгаалах, хохирлыг заавал нөхөн төлүүлэх эрх зүйн орчин бий болж байгаараа ач холбогдолтой юм.
